22/06/2019

Leptin là gì ? Ảnh hưởng của leptin đến việc giảm cân

  • Leptin là gì ?
  • Kháng leptin
  • Nguyên nhân gây kháng leptin
  • Leptin ảnh hưởng giảm cân như thế nào ?

Khi nhắc đến việc giảm cân, người ta thường đề cập đến chế độ ăn kiêng, ăn hạn chế calo. Tuy nhiên, ngoài những yếu này, các loại hormone cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả của bạn.

Một trong số những loại hormone này chính là leptin. Vậy leptin là gì ? Và chúng ảnh hưởng như thế nào đến quá trình giảm cân, giảm mỡ của chúng ta. Leptin có thật sự xấu hay không ?

Leptin là gì ?


Leptin là một loại hormone được sản xuất chủ yếu bởi các tế bào chất béo. Leptin thường được gọi là "satiety hormone" (hormone thỏa mãn) hoặc "starvation hormone" (hormone đói).

Leptin là gì

Mục tiêu chính của leptin là một vùng trong não có tên gọi là hypothalamus (vùng dưới đồi). Leptin có rất nhiều chức năng trong cơ thể, ví dụ như: điều chỉnh cơn đói, khả năng trao đổi chất, sự thèm ăn, động lực và cảm xúc...

Điều chỉnh khả năng miễn dịch, khả năng sinh sản, ham muốn tình dục... Tuy nhiên, vai trò chính của chúng vẫn là điều chỉnh trọng lượng cơ thể. Chúng làm được điều này bằng cách cho não bộ biết được...

Cơ thể đang có bao nhiêu năng lượng có sẵn ở dạng mỡ dự trữ và calo từ chế độ ăn. Khi nồng độ leptin tăng cao, điều này sẽ báo với não bộ rằng cơ thể của chúng ta đang có nhiều năng lượng.

Lúc này não bộ sẽ phản ứng lại bằng cách: làm giảm cơn đói, tăng các hoạt động giúp trao đổi chất mạnh như phát triển cơ bắp, mang thai, tập luyện thể thao... Còn khi nồng độ leptin ở mức thấp, thì...

Xem thêm: BMR là gì ? Cách tính chỉ số BMR để giảm cân

Điều này báo với não bộ rằng lượng mỡ dự trữ và lượng calo tiêu thụ đang bị suy giảm. Khi đó, não bộ sẽ phản ứng lại bằng cách kích thích cơn đói, giảm BMR... Sau đây là cách mà leptin hoạt động trong cơ thể của chúng ta.

  • Tiêu thụ thức ăn
  • Dự trữ mỡ
  • Sản xuất leptin
  • Ngừng ăn
  • Đốt mỡ
  • Giảm leptin (lặp lại chu trình)

Ở những người khỏe mạnh, vòng lặp này hoạt động rất tốt và giúp chúng ta duy trì tỷ lệ mỡ cơ thể bình thường. Khi ở trong trạng thái đói, cơ thể sẽ báo hiệu để chúng ta ăn đến lúc no.

Sau đó, chúng bắt đầu dự trữ một phần thức ăn thành mỡ và một phần để tạo năng lượng. Lúc này, cơ thể sẽ sản xuất leptin để khiến chúng ta ngừng ăn. Qua các hoạt động hằng ngày, cơ thể sẽ sử dụng năng lượng và đốt mỡ.

Việc này sẽ báo hiệu hiệu rằng chúng ta cần ăn và nạp thêm năng lượng. Và cứ như thế, chu trình leptin này lại được tiếp tục lặp lại. Bằng cách này, cơ thể của chúng ta sẽ có thể duy trì cân nặng với sự chênh lệch thấp. Không tăng hoặc giảm quá nhiều mỡ.

Như bạn có thể thấy, leptin không phải là kẻ thù của việc giảm cân. Mục tiêu của chúng là giúp bạn không bị béo lên theo thời gian. Tuy nhiên, leptin vẫn có thể ảnh hưởng xấu nếu bạn ăn uống không hợp lý và không có thói quen tập luyện thể dục.

Kháng leptin


Những người béo phì có một lượng lớn body fat, vì vậy họ cũng có rất nhiều leptin. Theo nghiên cứu của trường Thomas Jefferson University (USA), khi chúng ta càng béo (dự trữ nhiều năng lượng trong tế bào chất béo) thì...

Cơ thể càng sản xuất nhiều leptin. Vậy tại sao những người béo phì thường ăn quá mức ? Tại sao não bộ của họ không cảm nhận được leptin trong máu ? Câu trả lời nằm trong khái niệm "kháng leptin" (leptin resistance).

Giống như kháng insulin, kháng leptin là trạng thái cơ thể ít nhạy cảm hơn với các tín hiệu leptin. Từ đó, gây ảnh hưởng đến sự thèm ăn và quá trình trao đổi chất. Có rất nhiều giả thuyết về cách mà hiện tượng kháng leptin hoạt động.

Tuy nhiên, chúng ta có thể hiểu đơn giản như sau: đôi khi nồng độ leptin có thể cao bất thường, thế nhưng não bộ vẫn nghĩ rằng cơ thể đang bị thiếu năng lượng. Bởi vì chúng không nhận được tín hiệu leptin.

  • Ăn nhiều hơn
  • Giảm năng lượng tiêu hao

Điều này khiến não bộ kích thích chúng ta ăn nhiều hơn (bởi vì não bộ nghĩ rằng chúng ta cần ăn nhiều hơn để không bị chết đói) và làm giảm năng lượng tiêu hao. Với mục đích bảo toàn năng lượng...

Não bộ làm giảm mức năng lượng và khiến cơ thể tiêu hao ít calo hơn. Từ đó, khiến chu trình ban đầu trở thành một chu trình lỗi như sau: tiêu thụ thức ăn, tích mỡ, sản xuất leptin, tạo cảm giác đói, ăn nhiều hơn, tiếp tục sản xuất leptin...

  • Tiêu thụ thức ăn
  • Tích mỡ
  • Sản xuất leptin (kháng leptin)
  • Ăn nhiều hơn
  • Sản xuất leptin
  • Ăn nhiều hơn (tiếp tục sản xuất leptin)

Bằng cách này, hiện tượng kháng leptin khiến những người thừa cân / béo phì có xu hướng ăn quá nhiều và lười vận động. Từ đó, khiến họ ngày càng béo. Nếu không muốn rơi vào tình trạng này thì...

Bạn cần tránh bị thừa cân ngay từ ban đầu. Việc bị thừa cân, béo phì cũng giống như một bãi cát lún. Khi càng lấn sâu thì bạn càng chìm sâu và khó thoát ra. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng ta không có cách khắc phục.

Theo nghiên cứu của trường University of Pittsburgh School of Medicine (USA), việc giảm khối lượng mỡ có thể làm giảm nồng độ leptin. Đồng thời chúng còn giúp khôi phục độ nhạy leptin.

Việc ăn thâm hụt calo để giảm mỡ sẽ không hề dễ dàng khi bắt đầu. Bởi vì cơ thể vẫn kháng leptin và gửi tín hiệu cầu cứu (sự thèm ăn) để cơ thể nạp nhiều calo hơn. Tuy nhiên hiệu ứng này sẽ giảm dần...

Khi nồng độ leptin ổn định trở lại. Khi đó, não bộ sẽ lại cảm nhận được leptin như bình thường (cải thiện độ nhạy). Nếu chẳng may bị kháng leptin thì bạn không cần quá lo lắng, bởi vì hiện tượng này hoàn toàn có thể khắc phục.

Nguyên nhân gây kháng leptin


Có rất nhiều cơ chế gây ra hiện tượng kháng leptin. Các cơ chế này bao gồm: tình trạng viêm nhiễm, free fatty acids, nồng độ leptin cao. Tín hiệu viêm ở vùng dưới đồi (hypothalamus) là nguyên nhân chủ yếu gây kháng leptin ở cả người và động vật.

Bên cạnh đó, việc tăng cao free fatty acids trong máu có thể làm tăng các chất chuyển hóa chất béo trong não và làm cản trở tín hiệu leptin. Ngoài ra, việc tăng cao nồng độ leptin từ ban đầu cũng có thể là nguyên nhân gây kháng leptin.

Hầu hết các yếu tố kể trên được khuếch đại ở những người béo phì. Điều này có nghĩa là bạn có thể rơi vào vòng lặp tăng cân và mức độ kháng leptin ngày càng tăng lên theo thời gian.

Leptin ảnh hưởng giảm cân như thế nào ?


Để hiểu leptin ảnh hưởng đến giảm cân như thế nào, bạn cần hiểu được cách mà chúng thay đổi. Nồng độ hormone leptin thay đổi dựa trên 2 biến số, đó là: lượng calo nạp vào và mức độ body fat.

  • Lượng calo tiêu thụ
  • Mức độ body fat

Khi ăn đủ calories để duy trì hoặc tăng cân, các tế bào mỡ sẽ tiết ra leptin để báo hiệu với não rằng bạn đang thừa năng lượng. Và như đã đề cập ở trên, điều này làm giảm cơn đói và tăng các hoạt động thể chất.

Nồng độ leptin có mối liên hệ tương quan với lượng thức ăn nạp vào cơ thể. Leptin có xu hướng tăng lên trong vòng 5 giờ sau bữa ăn và chúng đặc biệt nhạy cảm với các loại thực phẩm giàu tinh bột.

Ngược lại, nồng độ leptin cũng giảm xuống trong vòng vài ngày sau khi hạn chế calo để giảm cân. Ví dụ, trong một nghiên cứu của trường Washington University School of Medicine (USA)...

Những người béo phì chỉ ăn 1000 calo mỗi ngày (tạo ra một lượng lớn calo thâm hụt) và nồng độ leptin của họ giảm đi 26% sau 10 ngày. Trong một nghiên cứu khác của trường University of Chicago (USA)...

Kết quả cho thấy 1 tuần nhịn ăn (70% so với TDEE) làm giảm nồng độ leptin từ 30 - 50%. Ngoài ra, leptin còn giúp kiểm soát sự thèm ăn và mức độ hoạt động thể chất trong dài hạn.

Xem thêm: TDEE là gì ? Cách tính chỉ số TDEE để giảm cân

Chúng làm được điều này bằng cách giúp não bộ biết được mức độ body fat của cơ thể. Body fat là bộ phận chính tạo ra leptin, vì vậy khi chỉ số body fat càng cao thì bạn càng có nhiều leptin.

Ngược lại, khi body fat giảm thì nồng độ leptin cũng giảm. Bằng những cách này, não bộ sẽ giám soát được mức năng lượng sẵn có trong mọi thời điểm. Trong ngắn hạn, leptin sẹ giúp...

Giám sát lượng calo tiêu thụ so với calo tiêu hao. Trong dài hạn, leptin sẽ giúp giám sát mức độ body fat. Không chỉ vậy, leptin còn có khả năng điều tiết nhiều loại hormone tham gia vào các quá trình giảm mỡ, tăng cơ, kiểm soát tâm trạng, cơn đói...

Ví dụ, khi nồng độ leptin hạ thấp, chúng ảnh hưởng đến nhiều loại hormone như: thyroid, cholecystokinin, ghrelin... Trong đó, hormone thyroid giảm, từ đó làm giảm BMR và quá trình đốt mỡ.

Còn Neuropeptide Y (NPY) và agouti-related peptide tăng, từ đó làm tăng sự thèm ăn, tích mỡ và làm giảm BMR. Bên cạnh đó, hormone cholecystokinin (tạo cảm giác no) sẽ không hoạt động hiệu quả.

  • Hormone thyroid giảm
  • Neuropeptide Y (NPY) và agouti-related peptide tăng
  • Hormone cholecystokinin không hoạt động hiệu quả.
  • Hormone ghrelin gia tăng

Từ đó, làm gia tăng sự thèm ăn. Ngoài ra, nồng độ leptin thấp còn khiến hormone ghrelin (hormone kích thích cơn đói) gia tăng đáng kể. Không chỉ vậy, theo nghiên cứu của trường York University (Canada)...

Leptin còn trực tiếp gia tăng quá trình đốt mỡ trong mô cơ. Vì vậy, khi laptin giảm thì quá trình đốt mỡ cũng bị suy giảm. Hơn thế nữa, nồng độ leptin thấp còn làm giảm khả năng miễn dịch.

Đây là một trong những lý do khiến những người ăn kiêng thường hay bệnh hơn so với những người nạp đủ calo. Mặt khác, khi mức độ body fat đủ thấp, não bộ sẽ không thể phát hiện ra leptin trong máu.

Vì vậy, khi cực kỳ săn chắc (khô, 8% body fat đối với nam, 20% với nữ) thì bạn sẽ gần như không thấy đói, mệt. Với những người nhịn ăn trong một khoảng thời gian dài, việc tiêm leptin tổng hợp...

Sẽ làm mất đi những triệu chứng kia, đồng thời tăng BMR và giúp giảm cân nhanh hơn. Nếu leptin giúp giảm cân, vậy tại sao những người béo phì lại không tiêm leptin? Các nhà khoa học tại bệnh viện St Luke's-Roosevelt (USA)...

Đã thử nghiên cứu về vấn đề này nhưng kết quả lại hoàn toàn thất bại. Những người béo phì với lượng body fat cao đã có sẵn rất nhiều leptin. Tuy nhiên, họ lại bị kháng leptin. Vì vậy, việc tiêm thêm leptin không mang lại bất cứ lợi ích nào.